طراحی نورپردازی برای سلامتی و پایداری: راهنمایی و توصیه به معماران و طراحان

نورپردازی عنصری ضروری و تاثیرگذار در کیفیت محیط است که به سلامتی و ایجاد حس خوشایند کمک میکند و در عین حال نیز باید مصرف انرژی را به حداقل برساند.عملکرد یک ساختمان تا حد زیادی به کیفیت نورپردازی آن بستگی دارد چرا که نور پردازی نقش بسزایی در ایجاد یک محیط استاندارد از نظر ایمنی و راحتی را ایفا میکند.شایان ذکر است ساکنین و کسانی که در ساختمان ها رفت وآمد میکنند به نوری نیاز دارند که برای میدان دید کافی بوده اما در عین حال از ایجاد حس ناخوشایند در بینایی و ایجاد عامل حواس پرتی جلوگیری کند.
اما تمرکز روی کیفیت همچنین میتواند کلید دستیابی به روشنایی و نورپردازی پایدار باشد.
همانطور که نانسی کلانتون مدیر عامل شرکت مشهور Clanton & Associates توصیه میکند برای کاهش مصرف انرژی طراحی نکنید یک طراحی خوب به خودی خود باید کاهش مصرف انرژی را نیز در
پی داشته باشد تیم پروژه با ایجاد شرایط مطلوب روشنایی در ساختمان های خود نه تنها فضاهای کاربردی و راحت را برای ساختمان و ساکنان آن فراهم میکنند بلکه به راندمان بالا نیز در مصرف انرژی دست پیدا میکنند. و از آنجا که روشنایی در فضاهای مختلف ساختمان تاثیری برجسته و مهم بر این دارد که مردم چطور از آن فضاها استفاده میکنند و چقدر بودن در آن فضاها احساس مطلوبی دارند این موضوع بسیار در پایداری اجزا سلامت روحی و جسمی انسان ها مهم و حیاتی است.نورپردازی و روشنایی نه تنها بر عمکرد و بهره وری ساکنین تاثیر میگذارد بلکه بسیار بحرانی و مهمتر بر مساعد بودن حال و احساس آنها موثر است در واقع یک روشنایی و نور پردازی با کیفیت بیشتر از اینکه یک راحتی اولیه و بنیادی را فراهم کند میتواند از سلامتی محافظت کرده و باعث بهبود آن شود.

اثرات روشنایی

مانند طراحی های آکوستیک، طراحی روشنایی نیز میتواند اثرات منفی و مثبتی در مردم داشته باشد بخصوص در فضاهایی که مردم در آنجا زمان زیادی را سپری میکنند مثل مدارس و ادارات.
محققان ثابت کرده اند رابطه ای مستقیم بین کیفیت شرایط روشنایی و بهبود بهره¬وری وجود دارد چنان که تاثیری آشکار در کسب نمرات بالاتر در امتحانات دانش¬آموزان دارد. همچنین مطالعات نشان میدهد که کیفیت روشنایی تاثیری مثبت در مراقبت های بهداشتی دارد بطور مثال میتواند باعث بهبود حالت و احساس و قوای ادراکی کارمندان و بیماران شود، برعکس روشنایی بی¬کیفیت و غلط میتواند مانع انجام صحیح کارها توسط مردم شود همچنین ممکن است بخاطر عواملی مثل حواس پرتی ، خستگی ، و سختی شرایط مانع یادگیری و مانع ایجاد آرامش در محیط شود.
دریافت نور درست و کافی بسیار حیاتی است چنانکه باب هریس ریئس تیم معماری دریاچه Flato میگوید: اگر نتوانید به نورپردازی و ظراحی روشنایی درستی در پروژه برسید به معماری درستی نیز در پروژه دست نخواهید یافت. او توضیح میدهد که اغلب در پروژه ها مسئاله روشنایی به عنوان نگرانی دوم در نظر گرفته میشود در صورتی که باید آنرا به عنوان عنصر تشکیل دهنده بیادی معماری پروژه در نظر گرفت او معتقد است که اغلب به معماری به عنوان یک جسم در یک موقعیت جداگانه و منفصل از زندگی نگاه میشود در صورتی که باید به عنوان یک زیستگاه و مکانی که در آن قرار است زندگی بکنیم به آن نگاه شود . و البته باید این را بدانیم برای اثرگذاشتن بر قابلیت استفاده ، راحتی و سلامتی نورپردازی یک ساختمان نمیشود از تاثیر عوامل زیست محیطی نیز چشم پوشی کرد.

روشنایی

وقتی میگوییم یک روشنایی پایدار و قابل تحمل منظور ما دقیقا چیست؟

طیف گسترده ای از مسائل مربوط به پایداری در معماری نور پردازی امیخته شده است.اگرچه این گزارش تا حد زیادی روی بازدهی انرژی و سلامتی و مطلوبیت حال ساکنین تمرکز کرده است اما بسیار مهم است که نکات مرتبط زیر را در توسعه و بهبود رویکرد یکپارچه به روشنایی پایدار در نظر بگیریم:
• آلودگی نوری: تیم های پروژه باید از ایجاد نور بیش از حد و تجاوز نور به نواحی دیگر جلوگیری کنند و همچنین تاثیرات بالقوه نورپردازی بر زندگی گیاهان و و حیوانات اکوسیستم پیرامون پروژه را باید در نظر بگیرند همچنین تاثیرات نورپردازی بر ساختمان های مجاور و جامعه و محیط پیرامون پروژه را نیز باید مورد بررسی قرار دهند.
• اثرات چرخه عمر محصولات نور¬ی:طراحان باید با همکاری مداوم با کارخانه ها تلاش کنند تا میزان استفاده از انرژی های تجدید پذیر و نیز هزینه های حاصل از تولید کربن در تجهیزات را در چراغ های روشنایی و سیستم های نور پردازی کاهش دهند برای کمک به افزایش طول عمر ساختمان و همچنین کاهش اثرات زیست محیطی نورپردازی و روشنایی مناسبی باید طراحی شود تا براحتی قابل تغییر و قابلیت انطباق پذیری با فناوری های پیشرفته آینده را داشته باشد.
• مواد شیمیایی و نگرانی های مرتبط با آن: طراحان نور پردازی باید با تولیدکنندگانی همکاری کنند که همواره در پی کاهش سطح استفاده از مواد سمی در تولید محصولات روشنایی هستند.برای مثال لامپ های مهتابی (فلوئورسنتی) که شامل مواد سمی مثل جیوه هستند باید تا حد زیادی با لامپ های LED که خالی از مواد سمی مثل جیوه هستند جایگزین شوند اگرچه که بعضی بعضی وقت ها لامپ های LED با بکارگیری سطح بالایی از سرب و فلزات سنگین تولید میشود و بعضی از لامپ های LED شامل مقادیری از مس نیزمی¬باشند که اگر در آبراهه ها انباشته شوند میتوانند خطرات زیست محیطی را در پی داشته باشند.(لامپ های LED باوجود داشتن عمر بالا اما در نهایت باید جایگزین شوند. آنها را میتوان در مناطق دفن زباله معمولی دفع کرد چرا که در حال حاضر این لامپ ها در ردیف زباله های خطرناک قرارندارند.

کیفیت بالا، مصرف انرژی پایین

اطلاعاتی که در این گزارش منتشر شده عموما حول طراحی نور¬پردازی است که به موجب آن باید مراجعه کنندگان به ساختمان ها و مکان¬های مورد نظر از بالاترین کیفیت ممکن در روشنایی ، محیطی با ایمنی خوب و راحتی کافی بهره¬مند شوند که در عین انجام دادن وظایف و امور خود از کمترین میزان انرژی نیز استفاده کنند.
بر اساس گفته مدیریت اطلاعات انرژی در سال 2010 روشنایی در ساختمان های تجاری امریکا در حدود 297 میلیارد کیلو وات برق مصرف مصرف میکند چیزی در حدود 22% کل برق مصرفی ساختمان¬های تجاری دنیا. اما فناوری به سرعت در حال تحول است و به آسانی و ارزانی میتواند به شدت مصرف انرژی که توسط روشنایی صورت میگیرد را کاهش دهد. در حقیقت لامپ های LED بسیار کارآمد بوده¬اند چراکه نشان داده اند در عین ابعاد کوچک خود منافع بیشتری در بازدهی و عملکرد ایجاد میکنند. تقریبا همه به این نتیجه رسیده اند در صنعت روشنایی و نورپردازی جایی که اغلب افراد امروزه بدنبال کاهش مصرف انرژی و افزایش راندمان انرژی هستند و به این شاخص به چشم یک داده مهم نگاه میکنند و بیشتر توجه خود را به سوی پایداری اجزاء مرتبط با سلامت فردی جامعه و راههایی که کیفیت نور میتواند به تحقق آن کمک کند تغییر داده اند.

نویسنده: ایمان نوعی